Có nên áp dụng cách trị tiêu chảy cho trẻ sơ sinh bú sữa mẹ hoàn toàn bằng vaccine Rota không?

Nhiều mẹ thường lo lắng không biết cách trị tiêu chảy cho trẻ sơ sinh đang bú sữa mẹ hoàn toàn bằng vaccine Rota có cần thiết hay không? Cũng như hiệu quả của vaccine Rota có bị giảm khi kết hợp cùng sữa mẹ không? Chúng ta sẽ cùng đi tìm câu trả lời trong phần giải đáp thắc mắc dưới đây nhé!

Trẻ bú mẹ hoàn toàn có cần uống vaccine Rota hay không?

Hỏi: Em mới có cháu đầu tiên được tròn tháng. Em đang cho con bú mẹ hoàn toàn và hai mẹ con rất xuất sắc trong chuyện này chị ạ. Em muốn con em được hưởng lợi ích bảo vệ tốt khỏi các bệnh nguy hiểm và cũng đang cân nhắc việc cho con uống vaccine Rota ngừa tiêu chảy. Tuy nhiên, em lại nghe nói, việc cho bú mẹ hoàn toàn đã bảo vệ rất tốt trẻ khỏi bị tiêu chảy rồi và nếu trẻ có bú mẹ hoàn toàn, sữa mẹ sẽ làm cho vaccine không hoạt động được nữa, nên cho uống vaccine cũng như không. Điều này có đúng không và em có nên cho con uống vaccine ngừa Rota không?

Đáp:

Chào em. Chúc mừng em và con về việc bú mẹ hoàn toàn! Câu hỏi của em rất chính đáng và cần được giải thích rõ ràng khách quan, để em có thể đưa ra quyết định lựa chọn hợp lý cho mình. Vì tại thời điểm này, việc uống vaccine ngừa Rota vẫn còn là một “lựa chọn” của gia đình trẻ, chứ chưa là một “vaccine bắt buộc” phải có trong chương trình tiêm chủng thường quy của nước ta.

Trước khi đi thẳng vào vấn đề, chị nghĩ chúng ta nên tìm hiểu về bệnh tiêu chảy do virus Rota gây ra và tầm quan trọng của bệnh này cho sức khỏe cộng đồng.

Bệnh tiêu chảy do virus Rota là gì?

Virus Rota là một virus chỉ gây bệnh bằng cách lây từ người qua người, trực tiếp hoặc gián tiếp qua phân nhiễm bệnh. Khi bị nhiễm virus Rota, cơ thể sẽ có thời gian ủ bệnh từ 1 - 7 ngày, sau đó phát bệnh, bắt đầu bằng những triệu chứng nôn ói rất nhiều, thường xuyên và sau đó là tiêu phân lỏng nhiều nước, không có máu trong phân.

Các triệu chứng nôn ói và tiêu chảy sẽ rất rầm rộ trong tối thiểu 2-3 ngày đầu của bệnh và từ từ tự hết trong khoảng 1 tuần. Vì nôn ói nhiều và tiêu chảy nhiều, trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, sẽ dễ dàng có nguy cơ bị mất nước, hạ đường huyết, rối loạn điện giải, cũng như có thể trụy tim mạch..., dẫn đến nguy cơ bệnh nặng cần phải nhập viện và có thể gây tử vong.

Trên thế giới, thống kê cho thấy, virus Rota là nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy nặng phổ biến nhất ở trẻ nhỏ. Mỗi năm, virus này là nguyên nhân gây ra gần 500.000 trường hợp tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. Đa số các ca tử vong này lại nằm ở các nước nghèo, đang phát triển hoặc kém phát triển.

Tại Việt Nam, chỉ từ những năm 1980, chúng ta mới có đủ kỹ thuật xét nghiệm để xác định virus Rota. Từ đó trở đi, các nghiên cứu về tiêu chảy ở trẻ em được thực hiện tại Việt Nam đều nhất quán chỉ điểm virus Rota là nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh, chiếm trên 50% các trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ em Việt Nam, tạo ra một gánh nặng về chi phí y tế và sức khỏe cộng đồng rất lớn.

Trẻ sau khi bị mắc virus Rota có thể có kháng thể chống lại virus này, nhưng kháng thể chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, do đó, trẻ vẫn có thể bị bệnh do virus Rota nhiều lần. Đồng thời, virus này gây ra nhiều trường hợp tử vong ở trẻ mắc bệnh. Số trường hợp tử vong do virus Rota tại Việt Nam chiếm đến 4 - 8% tổng số trường hợp tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi nói chung.

Xem ngay: Bé bị tiêu chảy nên ăn gì trong giai đoạn 7-12 tháng tuổi? tại link https://goo.gl/AHBKoQ

Tìm hiểu về vaccine Rota phòng ngừa bệnh tiêu chảy

Điều quan trọng là, chúng ta đã có vaccine phòng ngừa cho virus này và đây là một giải pháp rất đáng quý, bên cạnh các biện pháp phòng ngừa khác, như rửa tay, cải thiện nguồn nước và môi trường sống, cải thiện dinh dưỡng và tăng tỉ lệ bú mẹ hoàn toàn trong cộng đồng.

Tuy nhiên, các nghiên cứu lại cho thấy, tỉ lệ và hiệu quả bảo vệ từ vaccine, lại khác nhau giữa các nước phát triển (có tỉ lệ tử vong do virus Rota thấp) và các nước đang hoặc kém phát triển (có tỉ lệ tử vong do virus Rota cao).

Tại các nước phát triển, việc sử dụng vaccine Rota cho trẻ sau sinh giúp giảm được đến 80% số trường hợp tiêu chảy nặng do virus Rota. Trong khi đó, tại các nước đang hoặc kém phát triển, hiệu quả bảo vệ chỉ được khoảng 40 - 50% mà thôi.

Tuy nhiên, khi nhìn bức tranh tổng thể, thì các nhà khoa học thấy rằng, tại các nước nghèo, mặc dù tính tỉ lệ thì hiệu quả bảo vệ thấp hơn hẳn, nhưng vì số lượng ca bệnh và ca tử vong ở các nước này quá lớn, nên khi tính ra con số trẻ em được bảo vệ và con số tử vong tránh được trong cộng đồng, thì các con số thật này lớn hơn nhiều so với các nước phát triển.

Và vì vậy, giá trị của vaccine Rota cho cộng đồng, ở các nước giàu hay nghèo, vẫn là rất đáng kể. Chính vì lý do này vào năm 2013, Tổ chức Y tế Thế giới - WHO, đã đưa ra khuyến cáo nên xem xét đưa vaccine Rota vào chương trình tiêm chủng quốc gia thường quy ở TẤT CẢ các quốc gia, đặc biệt là ở khu vực Nam và Đông Nam A (trong đó có Việt Nam), cũng như vùng Châu Phi hạ Sahara vì gánh nặng bệnh Rota ở các vùng này cao.

Hiện nay, câu hỏi tại sao hiệu quả bảo vệ của vaccine Rota ở các nước, các khu vực lại khác nhau vẫn còn chưa có câu trả lời rõ ràng. Tuy nhiên, một số nghiên cứu hiện có cho thấy, có thể nguyên nhân nằm ở sự khác nhau về thành phần sữa mẹ, ở các bà mẹ sống ở các nước này.

Vaccine Rota có phù hợp cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn?

Khi phân tích sữa mẹ của các bà mẹ Ấn Độ và các bà mẹ Nam Phi, người ta thấy lượng kháng thể đặc biệt (IgA) và một số chất chuyên biệt khác cao hơn so với sữa mẹ từ các bà mẹ ở Mỹ. Các chất đặc biệt này có thể làm bất hoạt virus Rota đã được làm yếu đi trong vaccine ngừa Rota và vì vậy, có thể là nguyên nhân làm giảm hiệu quả của vaccine này. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là một giả thuyết được đưa ra và chưa được xác nhận hoàn toàn.

Một nghiên cứu ở Indonesia, đặc biệt chia các nhóm trẻ nhận vaccine Rota thành 3 nhóm khác nhau, dựa vào đặc tính cho bú mẹ: Nhóm trẻ bú mẹ hoàn toàn, nhóm trẻ bú mẹ một phần và nhóm trẻ sử dụng sữa công thức hoàn toàn.

Nghiên cứu này so sánh hiệu quả của vaccine ở 3 nhóm như trên và cho thấy rằng, việc cho bú mẹ có thể làm giảm nhẹ hiệu quả bảo vệ, cũng như hiệu quả đầu tư kinh tế cho vaccine Rota. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine Rota trong nhóm bú mẹ hoàn toàn vẫn là đáng kể và đủ thuyết phục để khuyến cáo vaccine Rota cho trẻ bú mẹ hoàn toàn.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về hiệu quả của vaccine Rota, đều chỉ ra cho thấy, việc đầu tư vaccine Rota cho trẻ em Việt Nam, là một chiến lược hoàn toàn đúng đắn, giúp giảm thiểu gánh nặng bệnh tật, gánh nặng tử vong và đặc biệt là gánh nặng kinh tế về chi phí điều trị bệnh cho Việt Nam. Hiện nay, vẫn chưa thấy có nghiên cứu nào phân tích về thành phần sữa mẹ của mẹ Việt Nam, cũng như về ảnh hưởng hiệu quả vaccine liên quan đến bú mẹ hoàn toàn tại Việt Nam.

Cách trị tiêu chảy cho trẻ sơ sinh bằng vaccine Rota

Dựa vào những thông tin và kiến thức y khoa hiện có thì chúng ta có thể kết luận được những thông tin quan trọng sau đây:

Vaccine Rota là một vaccine nên sử dụng cho trẻ, để có thể bảo vệ trẻ, giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ bị tiêu chảy nặng do virus Rota. Điều này giúp giảm được nguy cơ tử vong vì bệnh.

Việc cho trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể làm giảm hiệu quả của vaccine. Tuy nhiên, tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu nào về tính chất sữa mẹ của mẹ Việt Nam, cũng như chưa có nghiên cứu về tác động của việc bú mẹ hoàn toàn lên hiệu quả vaccine tại Việt Nam. Những nghiên cứu hiện có tại các nước khác cho thấy, ngay cả khi trẻ được bú mẹ hoàn toàn, hiệu quả của vaccine, nếu có giảm đi, cũng còn rất đáng kể, đủ để khuyến cáo nên sử dụng.

Khuyến cáo hiện nay của Tổ chức Y tế Thế giới WHO cũng như các tổ chức y khoa lớn ở các nước, là Vaccine Rota nên được đưa vào chương trình tiêm chủng quốc gia và nên được bắt đầu sớm cho trẻ, để có thể có bảo vệ tốt nhất, bất kể trẻ có bú mẹ toàn phần, một phần hay bú sữa ngoài.

Gần đây, bên cạnh hai loại vaccine Rota từ nước ngoài, là Rotarix và Rotateq, với chi phí khá cao, Việt Nam đã tự sản xuất được vaccine Rota M1 và bắt đầu đưa vào sử dụng. Hy vọng trong tương lai gần, vaccine Rota sẽ được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia tại Việt Nam, như nhiều nước phát triển và đang phát triển khác đã và đang thực hiện.

Mẹ thấy đấy, mặc dù chưa có nghiên cứu cụ thể nào về việc vaccine Rota có bị giảm hiệu quả đối với trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn không nhưng mẹ vẫn nên áp dụng cách trị tiêu chảy cho trẻ sơ sinh cũng như phòng ngừa tiêu chảy này.

Nếu bé của bạn đang trong giai đoạn cai sữa mẹ hoặc từ 02 tuổi trở lên thì mẹ có thể chọn sữa bột hỗ trợ hệ tiêu hóa tốt cho bé, giúp bé ngăn ngừa những căn bệnh liên quan đến tiêu hóa một cách tốt nhất.

Hiện nay, trên thị trường có nhiều thương hiệu sữa có uy tín đã nghiên cứu và sản xuất riêng dòng sản phẩm giúp bổ sung những dưỡng chất thiết yếu, tăng sức đề kháng cho hệ tiêu hóa của bé mạnh khỏe. Mẹ có thể tham khảo và chọn lựa dòng sữa phù hợp nhất với con trong những thương hiệu sau: Vinamilk, Abbott, Nutifood,...